Böğürtlen (Rubus fruticosus)

Böğürtlen, antosiyaninler ve polifenoller açısından zengin besleyici bir meyvedir. Geleneksel olarak sindirim ve ağız/boğaz şikâyetlerinde kullanılmış, günümüzde ise antioksidan, kardiyometabolik, antimikrobiyal ve nöroprotektif etkileri üzerine giderek daha fazla araştırma yapılmaktadır.

Böğürtlen (Rubus fruticosus), Gülgiller (Rosaceae) ailesine ait çok yıllık bir çalıdır ve pek çok kültürde hem besin hem de şifa kaynağı olarak değer görmüştür (1). Siyah-mor renkli meyveleri; vitaminler, mineraller, lif ve özellikle antosiyaninler, flavonoidler, tanenler ve fenolik asitler bakımından zengindir (2), (3). Yaprak ve meyve geleneksel olarak sindirim ve ağız/boğaz problemleri için kullanılırken, modern araştırmalar antioksidan, anti-inflamatuar, antimikrobiyal, kardiyometabolik ve nöroprotektif özelliklerini desteklemektedir (4), (5).

Besin İçeriği

Böğürtlen, düşük kalorili yapısına rağmen C vitamini, K vitamini, manganez ve diyet lifi bakımından zengindir (2). Meyvenin koyu rengi, güçlü antioksidan ve anti-inflamatuar etkilere sahip antosiyaninlerden kaynaklanır (3), (5).

Antioksidan ve Anti-enflamatuar Etkiler

Böğürtlen, doğal polifenol kaynakları arasında en zenginlerden biridir. Antosiyaninler, ellagitanninler ve flavonoller serbest radikalleri nötralize eder ve inflamatuar yolları düzenler (3), (4), (5). Düzenli tüketim, oksidatif stresi azaltma ve kronik hastalık risk göstergelerini düşürme ile ilişkilendirilmiştir (4).

Kardiyovasküler Sağlık

Böğürtlen antosiyaninleri, endotel fonksiyonunu iyileştirme, kan basıncını düşürme ve LDL oksidasyonunu azaltma gibi kardiyometabolik risk faktörleri üzerinde olumlu etkilere sahiptir (6), (7), (9). Bu etkiler damar gevşemesi ve arter duvarlarındaki inflamatuar sinyallerle ilişkilidir (7).

Metabolik ve Antidiyabetik Potansiyel

Böğürtlen polifenolleri, karbonhidrat sindiren enzimler ve glikoz metabolizması üzerinde etkili olabilir; ön klinik modellerde insülin duyarlılığını desteklediği gösterilmiştir (8). Bu mekanizmalar, tip 2 diyabetin yönetiminde tamamlayıcı bir beslenme unsuru olabileceğini düşündürmektedir (8).

Bilişsel ve Nörolojik Faydalar

Antosiyaninler kan–beyin bariyerini geçebilir ve oksidatif hasara karşı nöroprotektif etki gösterebilir. Böğürtlen ve diğer meyve antosiyaninleriyle yapılan çalışmalar, bellek ve motor fonksiyonlarda iyileşme ile ilişkilendirilmiştir (10).

Antimikrobiyal ve Ağız Sağlığı

Böğürtlenin içerdiği tanenler ve ellagitanninler antibakteriyel aktivite göstermekte (ör. Staphylococcus aureus, E. coli) ve ağız sağlığını korumaya katkı sağlayabilmektedir (11). Avrupa’daki bitkisel değerlendirmeler de böğürtlen yaprağının hafif ishal ve ağız/boğaz iltihaplarında kullanımını desteklemektedir (12).

Geleneksel ve Halk Tıbbı Kullanımları

Avrupa başta olmak üzere birçok kültürde, böğürtlen yaprağı çayları ishal ve ağız/boğaz iltihaplarında; meyve ve yapraklar ise yaralar ve enfeksiyonlarda kullanılmıştır. Bu uygulamalar resmi bitkisel monograflarda da yer bulmuştur (12).

Sonuç

Böğürtlen; antioksidan, anti-inflamatuar, kardiyometabolik, nöroprotektif ve antimikrobiyal etkileriyle hem geleneksel bilgelikte hem de modern araştırmalarda değer gören bir süper besindir. Hem besin içeriği hem de biyolojik bileşenleri sayesinde sağlık için çok yönlü bir destek sunar (1), (2), (4), (9).